We moeten het toch nog even over Christchurch hebben

Aanslagen niet gebruiken voor politieke doeleinden

Het is een opvallend fenomeen: aanslagen die worden gebruikt in het Nederlandse opinieklimaat. We zagen dit vorige week in Nederland na de aanslag in Christchurch en drie dagen daarna na Utrecht. Laten we ons eerst focussen op Christchurch en de reacties die de terroristische aanslag teweegbracht. De dader van dit bloedbad had overduidelijke rechts-extremistische ideeën en zijn slachtpartij was hier een uiting van. Prominente academici als Leo Lucassen lieten nog geen halve dag na de aanslag van zich horen. Thierry Baudet kon zo volgens hem als politicus hier op aangesproken worden. Niet als medeverantwoordelijke, maar wel als aanstichters van een vijandig xenofobisch ‘klimaat’.

Uiteraard doet hij daarbij alsof Baudet exact hetzelfde betoogt als de rechts-extremist Brenton Tarrant. Dit kun je alleen maar stellen indien je je bedient van ‘Thierrypicken’. De meest geciteerde uitspraak is daarbij de ‘homeopathische verdunning’. Het feit dat Baudet meerdere keren heeft aangegeven dat het hierbij om een verwatering van de ‘cultuur’ ging lijkt niet heel relevant, het ontbreken van overduidelijk racisme in het verkiezingsprogramma van FvD eveneens.  Lucassen is daarnaast ook niet vies van speculatieve insinuaties. ‘Hoewel hij zijn belangstelling voor racistische denkbeelden de afgelopen maanden heeft getemperd, waarschijnlijk om electorale redenen, (…).[1] Het moge duidelijk zijn dat Lucassen al een beeld heeft van hoe Baudet denkt. Feiten die in dit narratief passen benoemt hij, feiten die er niet in passen laat hij weg. Het beeld dat Lucassen van Baudet schetst lijkt zo eerder een projectie van zijn eigen politieke zorgen dan een eerlijke afgewogen analyse.

Maar dit terzijde, zelfs indien het geschetste beeld van Baudet zou kloppen, geldt dat niet voor de volgende redeneringen. Baudet werd in verband met de aanslag gebracht met het argument dat zijn woorden wel opvallend veel op die van Tarrant zouden lijken. Hierdoor zou Baudet zich wel degelijk achter zijn oren moeten krabben. We kunnen uiteraard teksten van personen naast elkaar leggen en taalkundige overeenkomsten signaleren. Dit zegt echter niets over de intentie van deze personen en waarom zij deze begrippen gebruiken. Stel, Baudet wordt morgen van kant gemaakt door een tweede Volkert, waar onlangs nog door een andere academicus toe werd opgeroepen.[2] Deze Volkert gebruikt exact dezelfde bewoording als Lucassen om zijn daad te rechtvaardigen. ‘Hij was een exponent van rechtse racistische complottheorieën en daarbij een gevaar voor de veiligheid van minderheden. Ik deed wat ik moest doen om de samenleving te beschermen, voordat er meer witte terroristen zouden opstaan.’ Hiermee zou Lucassen door het gebruik van zijn eigen redenering aangesproken kunnen worden voor de moord van een politicus. Een stelling waar hij terecht bezwaar tegen zou maken. Hij heeft immers nooit gewild dat zijn woorden op een dergelijke manier gebruikt worden. Deze casus onderstreept het belang van intenties, al helemaal indien je een persoon en zijn woorden in verband poogt te brengen met een terreurdaad. Alle vormen van retoriek kunnen namelijk wel gebruikt worden voor de rechtvaardiging van geweld. Dit zou uiteraard anders zijn als Baudet zou oproepen tot geweld, maar dit gegeven is mij ontgaan.

Er bevindt zich echter nog een tweede pijl op de boog. Misschien bedoelt Baudet het wel allemaal niet zo, maar hij draagt wel bij aan een ‘klimaat’ waarbij xenofobische acties tegen bijvoorbeeld moslims gerechtvaardigd zouden worden. Het is altijd opvallend dat dit ‘salonfähig’-argument nooit verder sociologisch of psychologisch wordt onderbouwd. Hoe meet je überhaupt in hoeverre een bepaalde uitspraak bijdraagt aan een vijandig ‘klimaat’? Door het bijna onfalsifieerbare karakter van deze notie kan het ook hier altijd als argument fungeren, afhankelijk of het uitkomt. Nogmaals; ‘Alle kritiek op Baudet droeg bij aan een vijandig opinieklimaat, waardoor zijn dood te rechtvaardigen leek.’ Het is hilarisch dat de mensen die deze redenatie hanteren bij Baudet, de ‘Pimwin’ resoluut van de hand wijzen. Het is daarbij ook een zeer deterministische stellingname. Het ‘salonfähig’-argument lijkt er namelijk ook vanuit te gaan dat individuen zelf niet verantwoordelijk zijn voor hun daden, maar zich eerder als een zwerm vuurvliegjes naar het eerste beste lichtje begeven.

Dit is echter geen betoog tegen ‘links’. Het aangrijpen van geweldsincidenten voor politieke doeleinden gebeurt ook aan de andere kant. Dit werd afgelopen maandag geïllustreerd door de man over wie het in dit stuk al de hele tijd gaat. Baudet besloot zijn bijeenkomst in kurkhaus in ‘aangepaste vorm’ toch door te zetten. Uiteraard was de actie van Gökmen Tanis te interpreteren als een uitkomst van het ‘gefaalde’ integratiebeleid. De schuldigen? De VVD en CDA, toevallig ook de grootste electorale concurrenten van Baudet. Baudet kreeg van zijn linkse tegenstanders vervolgens het verwijt een politiek punt te willen maken en de ‘nog warme lijken’ van de slachtoffers te misbruiken. Een terecht punt, maar de hypocrisie is hemeltergend.

Zo zien we maar weer een illustratie van de polarisatie in het Nederlandse debat. Exponenten van zowel links als rechts gebruiken aanslagen voor politieke afrekeningen. Daarom is de motivatie en de achtergrond van de dader het gene waar de meeste aandacht voor is. Gewelddadig extremisme wordt niet universeel veroordeeld, maar ontpopt zich eerder als munitie om de overstaande ideologische loopgraaf mee te beschieten.

– Wim Hermans


[1] Leo Lucassen, ‘Christchurch toont aan wat ideeën over pure natie uitlokken’, NRC, 15-03-2019.

[2] Savannah Borst, ‘Docent die na winst van Baudet vroeg: ‘Volkert waar ben je’ op non-actief gezet’, AD, 22-03-2019.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *