Onderwijs aan de keukentafel, of toch liever in de schoolbanken?

De afgelopen tijd wordt er in Nederland gedebatteerd over de subsidiering van bijzonder onderwijs. Dit zijn vormen van onderwijs die een bepaalde religieuze of levensbeschouwelijke visie uitdragen. Ook kunnen deze scholen een andere onderwijskundige visie uitdragen dan reguliere scholen. Onderwijs heeft een grote invloed op de ontwikkeling van kinderen. Op school worden leerlingen kennis en vaardigheden aangeleerd. Er zijn ook ouders die ervoor kiezen om hun kinderen thuis te onderwijzen. In de Verenigde Staten is dit relatief populair. Ongeveer één op de dertig kinderen  tussen de vijf en zeventien jaar krijgt daar thuisonderwijs[1].  In de meesten staten is thuisonderwijs legaal. In Nederland zijn kinderen vanaf hun 5e tot hun 16e leerplichtig. Kinderen moeten ingeschreven staan bij een dagschool (deze school moet voldoen aan de Nederlandse onderwijswetten). Ze moeten op deze school deelnemen aan het onderwijs. In sommige gevallen kunnen kinderen vrijstelling krijgen van leerplicht. Dit kan als het kind een zware beperking heeft of als het kind al in het buitenland op school zit. Daarnaast kunnen ouders aangeven dat ze geen school in de buurt kunnen vinden die aansluit op de religie of levensovertuiging van het gezin.

In het debat over thuisonderwijs spelen in mijn ogen twee belangen. Enerzijds het belang dat het kind de kennis en vaardigheden leert die nodig zijn voor een goede ontwikkeling in de maatschappij en anderzijds het belang dat ouders een zekere maten van vrijheid hebben in het opvoeden van hun kind. Uiteraard vindt een groot deel van de opvoeding thuis plaats. De school heeft ook een grote invloed op de ontwikkeling van het kind. In dit geval gaat het niet alleen om de lesstof zelf, maar ook het contact en de meningen van docenten en medeleerlingen. Docenten kunnen hun mening in meer of mindere mate uitdragen tijdens het contact met leerlingen. Ook kan er achter de lesstof zelf een mening zitten door bepaalde onderwerpen meer of minder te belichten. Dit verschilt uiteraard sterk per school. Ouders kunnen hun kinderen naar een school sturen met een visie die min of meer hun aansluiten op hun die van hun. Deze school is echter niet altijd aanwezig of bereikbaar. Zo zijn er geen mormoonse basis- of middelbare scholen in Nederland. In de ogen van sommige mormoonse ouders zullen hun kinderen wellicht geen goed onderwijs ontvangen als ze dit op school volgen. Thuisonderwijs zou dan een oplossing kunnen zijn. Hierbij kunnen de ouders hun denkbeelden overbrengen op hun kinderen. Willen we in Nederland dat ouders hun kinderen aan de keukentafel les geven?

In de eerste plaats is een voordeel van thuisonderwijs dat er waarschijnlijk meer aandacht is voor het kind zelf. Door het lerarentekort worden de klassen in Nederland steeds groter en kunnen docenten nou eenmaal niet zo veel aandacht aan een kind geven dan wanneer er dertig anderen in de klas zitten. Als er sprake is van thuisonderwijs dan krijgt het kind alleen, of met een paar broertjes en zusjes, privéles. Er is dus veel meer ruimte om de lesstof af te stemmen op het kind zelf. Daarnaast wordt er veel efficiënter gebruik gemaakt van tijd. Ik heb zelf ervaring  als docent in het basisonderwijs en ik weet dat er heel veel tijd besteed wordt aan zaken die niet gerelateerd zijn aan het onderwijs zelf, zoals het stil krijgen van de klas en administratieve werkzaamheden. Het voelde soms alsof ik meerdere Chinese bordjes draaiende moest houden en ik voelde dat kinderen hierdoor veel persoonlijke aandacht misliepen. Kinderen in een groep hebben ook meer moeite om hun aandacht ergens bij te houden aangezien er in een schoolklas veel afleiding is. In de klas kan één storende factor als een kettingreactie tot gevolg hebben dat de gehele klas niet meer op kan letten. Daarnaast zijn kinderen en ouders bij thuisonderwijs niet gebonden aan een strak geregeld rooster. Sommige kinderen hebben s ’morgens veel moeite om zich te concentreren of hebben extra pauzes nodig. Kinderen zijn soms nog niet “opgestart” en kinnen tot de kleine pauze vaak weinig mee krijgen. Pubers hebben vaak nog meer moeite met uit bed komen wat verzuim ten gevolg kan hebben. Hier kan in het geval van thuisonderwijs rekening mee worden gehouden. Op scholen komt pesten helaas nog steeds voor. Een school is niet altijd een veilige plaats voor een kind. Pesten kan een negatief gevolg hebben op de prestaties van een kind en kan blijvende emotionele schade toebrengen. Scholen doen uiteraard hun best om pesten te voorkomen met allerlei protocollen. Helaas willen deze goedbedoelde acties niet altijd werken en komt persten nog steeds regelmatig voor. De meeste scholen leren kinderen vaardigheden aan die niet persoonlijk afgestemd zijn op kinderen zelf. Talenten van leerlingen blijven hierdoor onderbelicht. Als kinderen bijvoorbeeld een aanleg hebben voor het werken met computers en willen leren programmeren is hier weinig tot geen ruimte voor. Hierdoor worden deze zinvolle talenten niet aangeleerd, wat in mijn ogen een grote misser zou zijn. Ook zijn de mogelijkheden voor leerlingen om praktische redenen op scholen beperkt. Zo kunnen individuele leerlingen niet naar plekken gaan die hen wat extra’s kunnen bieden. Als een kind bijvoorbeeld geïnteresseerd is in landbouw, dan is het bezoeken van een landbouwbedrijf via een school een stuk lastiger. Bij thuisonderwijs is er veel meer ruimte om activiteiten te ondernemen die helpen bij de persoonlijke ontwikkeling van een kind.

Er kleven echter ook nadelen aan thuisonderwijs. Zo is er minder controle op dan op het reguliere onderwijs. Het is niet duidelijk of kinderen wel op een adequate manier les krijgen. Een onnodige leerachterstand is uiteraard onwenselijk. Daarnaast kunnen kinderen les krijgen in extremistische opvattingen zonder dat dit zichtbaar is. Het hebben van extremistische opvattingen kan juist een reden voor ouders zijn om hun kinderen thuis te onderwijzen. Zo meldt de Belgische dagblad De Morgen dat volgens Staatsveiligheid 20 procent van de ouders van kinderen in thuisonderwijs banden hebben met extremistische groeperingen.[2]  Leerlingen die enkel thuisonderwijs volgen lopen het risico om extreem kleine bubbel te belanden met alle negatieve gevolgen van dien. Hoewel ouders de beste intenties kunnen hebben in het geven van de lessen, zijn ze in sommige gevallen niet in staat hun kinderen voldoende vaardigheden te leren omdat ze hier niet voor opgeleid zijn. Vooral als de kinderen ouder zijn en de stof van een hoger niveau is moet een ouder brede kennis hebben van diverse vakken om op een adequate manier kennis en vaardigheden over te brengen. Een belangrijk aspect van onderwijs is het opdoen van sociale vaardigheden met leeftijdsgenoten van verschillende achtergronden. Vriendjes en vriendinnetjes maken is belangrijk voor de ontwikkeling van een kind.  Via thuis onderwijs komen leerlingen veel moeilijk in aanraking met leeftijdsgenoten die geen familie zijn en lopen het risico om zich op sociaal vlak minder goed te ontwikkelen. Op scholen wordt er veel gedaan met groepsprojecten waarbij kinderen leren samenwerken. Deze vaardigheid kunnen ze als ze thuisonderwijs mislopen.

Er zijn zowel voor- als nadelen bij het geven van thuisonderwijs. Zelf lijkt het mij niet verstandig om van thuisonderwijs een volwaardige lesvorm te maken. Er zal een groep kinderen zijn die niet op de juiste manier onderwijs krijgt en daarnaast geïsoleerd kan raken van de samenleving. Uiteraard zal er ook een groep beter presteren en opgeleid worden. Dit mogelijke voordeel weegt voor mij niet op tegen de nadelen van thuisonderwijs. Het recht voor kinderen om  goed onderwijs te volgen vindt ik  belangrijker dan de vrijheid die de ouders zouden krijgen wanneer ze hun kinderen zelf onderwijs mogen geven.

Roel Biemans



[1] https://www.nheri.org/homeschool-population-size-growing/

[2] https://www.demorgen.be/nieuws/20-procent-van-kinderen-in-thuisonderwijs-heeft-extremistische-ouders~b4808d23/


 [

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *