Natuurrecht boven afscheidingsrecht

In de wereld is er steeds vaker de roep tot afscheiding, maar dit creëert niet per se meer vrijheid voor de bevolking.

De afgelopen maanden waren bewogen tijden voor de Catalanen en Koerden. Beide hebben overduidelijk voor onafhankelijkheid gestemd, maar met verschillende gevolgen. Terwijl Koerdistan steeds verder vorm en erkenning krijgt, is de hoop voor een Catalaanse republiek achter de horizon verdwenen nu hun zelfbestuur is ontnomen door Spanje en de oorspronkelijke bestuurders vastgezet of gevlucht. Dit artikel zal ingaan op de kwestie of liberalen afscheidingsbewegingen zouden moeten toejuichen. Want hoewel ieder volk het recht heeft vrijwillig zijn bestuur te kiezen, zouden afscheidingen alleen gesteund moeten worden wanneer het leidt tot meer respect voor de individuele vrijheden van de hele bevolking.

Landsgrenzen zijn door de geschiedenis heen altijd veranderlijk geweest. Zo hebben expansie, ineenstorting van rijken en afscheidingen geleid tot de 196 landen die nu erkend zijn door de Verenigde Naties. Desondanks is nieuwe staatsvorming te allen tijde controversieel geweest waarbij het oordeel vaak gebaseerd wordt op de cultuur en historie van de gebieden in kwestie. Politieke consequenties zouden hier echter ook in ogenschouw moeten worden genomen. Het beschermen van natuurrechten van de bevolking is namelijk een criterium dat universeel gerespecteerd zou moeten worden, maar niet in gelijke mate over de wereld plaatsvindt.

Natuurrechten zijn individuele rechten die de mens inherent bezit en door de rede gekend worden1. Deze rechten vinden hun oorsprong in de natuurtoestand, de oorspronkelijke situatie van de mens waarin nog geen staat bestond en zouden volgens veel denkers door God gegeven zijn. Natuurrechten worden dan ook niet door de overheid verschaft, maar bestaan op zichzelf en de enige taak van de staat is om deze rechten te waarborgen. Vanuit de liberale traditie van John Locke worden natuurrechten vaak geïnterpreteerd als het recht op leven, vrijheid en eigendom. Deze liberale gedachte is zo wijdverbreid geworden dat deze natuurrechten ook vaak gelijk worden gesteld met mensenrechten. De liberale natuurrechten worden in sommige landen echter geschonden door enerzijds de overheid die onderdrukkend te werk kan gaan en anderzijds door medeburgers die jouw rechten niet respecteren. Afscheidingsbewegingen kunnen versterkend of verzwakkend werken in het respecteren van de natuurrechten en zouden aan de hand van deze universele norm beoordeeld moeten worden.

Een voorbeeld van een afscheidingsbeweging die een positieve invloed heeft gehad op de naleving van natuurrechten, is de Amerikaanse Revolutie. Dit zou eigenlijk beter de ‘Amerikaanse Afscheiding’ genoemd kunnen worden, aangezien het Amerikaanse deel van het Britse Rijk zich onafhankelijk verklaarde en een eigen land stichtte. In de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring wordt een klassiek-liberaal idee van natuurrechten geuit waarin de overheid alleen gelegitimeerd is om die rechten te beschermen: “We hold these truths to be self-evident, that all men are created equal, that they are endowed by their Creator with certain unalienable Rights, that among these are Life, Liberty and the pursuit of Happiness”. Diezelfde onafhankelijkheidsverklaring geeft aan dat wanneer de staat tekortschiet in deze taak, zij omvergeworpen dient te worden. Dat is ook ten uitvoer gebracht, toen de Britten uit eigenbelang hoge belastingen gingen heffen. Hiermee voelden de Amerikanen zich geschonden in hun eigendomsrecht en zelfs uitgebuit. De Amerikaanse Revolutie zorgde uiteindelijk voor meer economische en persoonlijke vrijheid en kan dus als een liberaal succes worden beschouwd.

In hetzelfde Amerika deed zich echter ook bijna een situatie voor van een afscheiding die waarschijnlijk meer onrechtvaardigheid had gebracht. Zo wilden de Zuidelijke Staten zich afscheiden van de Noordelijke Staten vanwege escalatie van economische en politieke onenigheden. Het primaire geschil betrof de instandhouding van slavernij in het zuiden waar het noorden een afkeer van had en vreesde dat deze institutie zich zou gaan verspreiden naar de rest van Amerika. Het resultaat van deze afscheiding was een bloedige burgeroorlog die uiteindelijk gewonnen werd door de Noordelijke Staten. Hiermee werd weliswaar slavernij afgeschaft, maar de Amerikaanse overheid werd ook flink gecentraliseerd en uitgebreid. Zo werd het recht op vrijheid van de bevolking verbeterd, maar ging het wel in zekere zin ten koste van het eigendomsrecht door hogere belastingen en overheidsuitgaven.

Daarnaast is de vraag of er een oorlog moet worden gevoerd om een land bijeen te houden, ook al zou de oorlog de rechten van individuen verbeteren. Dit was het geval met de Amerikaanse burgeroorlog die een einde bracht aan slavernij en de Amerikaanse eenheid behield. Maar deze oorlog ging wel in tegen het idee van vrijwillige samenwerking tussen mensen en hun gebieden. Zo werd het zuiden gedwongen om te conformeren aan het noorden.

De uit het noordelijke Massachusetts afkomstige filosoof Lysander Spooner was fel tegenstander van zowel slavernij als van de Amerikaanse Burgeroorlog. Hij beweerde dat net als een slaaf het recht heeft om vrij te zijn, zo hebben de Zuidelijke Staten het recht om zich af te scheiden en moet het noorden dit accepteren. Vrijwilligheid is ook het grondbeginsel van het liberalisme en daarom dient Lysander Spooner hier in gelijk te krijgen. Met deze opvatting wordt namelijk recht gedaan aan zowel het natuurrecht van de mens als aan vrijwillige samenwerking. Belangrijk is om op te merken dat door een onrechtvaardige afscheiding te laten gebeuren zoals de afscheiding van de Zuidelijke Staten, deze afscheiding zonder oorlogsvoering alsnog politiek betreurd kan worden, omdat het in dit geval slavernij in stand zou hebben gehouden.

Als de discussie over afscheiding meer wordt toegespitst op recente voorbeelden, kan de geleidelijke stichting van Koerdistan als positieve ontwikkeling worden gezien. De Koerden zijn als bevolkingsgroep verspreid over Turkije, Syrië, Irak en Iran. In deze landen zijn ze als minderheid jarenlang beperkt in hun geloofsvrijheid en vrijheid tot culturele expressie en het is aannemelijk dat een onafhankelijk Koerdistan hier verandering in kan brengen. Een onafhankelijk Catalonië daarentegen zou niet leiden tot meer vrijheid, aangezien de Catalanen alle algemene vrijheden reeds bezitten en ten opzichte van Spanje economisch linkser en politiek correcter zijn. Als gevolg van de onafhankelijkheid zou de politiek de Catalaanse bevolking dus juist meer gaan begrenzen.

De geschiedenis wordt dus gekenmerkt door landen die komen en gaan, maar de liberale natuurrechten zijn universeel en vereeuwigd. Afscheidingsbewegingen dienen daarom op het naleven van deze individuele rechten van de bevolking te worden beoordeeld en aan de hand daarvan politiek worden gesteund of afgekeurd. Een onredelijke afscheiding dient echter niet militair bestreden te worden. In plaats daarvan moet de regio in haar waarde worden gelaten, aangezien samenwerking en dus ook staatsvorming op vrijwillige basis zou moeten geschieden. Wanneer deze principes worden toegepast op de huidige tijd, zou een Catalaanse republiek moeten worden afgewezen, maar de onafhankelijkheid van de Koerden worden toegejuicht.

Aron Rijsdorp

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *