De verborgen afgunst in nivelleringspolitiek

Nivelleren wordt door linkse politici niet altijd nagestreefd om de armen te helpen, maar soms ook vanuit het motief om de rijken te straffen.

Wanneer het aankomt op nivelleren, wordt platte retoriek om het te rechtvaardigen doorgaans niet vermeden. Zo illustreerde de kersverse fractievoorzitter van de SP, Lilian Marijnissen, dit fenomeen op twitter. Als reactie op het nieuws dat de 500 rijkste mensen op aarde erop vooruit waren gegaan, tweette ze: ‘Het ware gezicht van het rauwe kapitalisme: 815 miljoen mensen hebben honger. Maar de allerrijksten graaien er afgelopen jaar 1 biljoen bij.’ Blijkbaar doen holle frasen als deze het goed bij de achterban van de socialistische partij. Is de afkeer ten opzichte van deze vermeende ‘graaiers’ bij de socialisten rationeel, of laten zij zich ook leiden door het onderbuiksentiment? Een sentiment dat tevens op afgunst gestoeld is.

Jaloezie is een veel voorkomende emotie. Iedereen wenst doorgaans te krijgen wat een meer begunstigde heeft. Dit kan variëren tot materialistische zaken of bijvoorbeeld het aantal sociale contacten. Afgunst is echter een gradatie erger. Dit is samen te vatten als het bewust misgunnen van andermans verdiensten. Op basis van de begrippen jaloezie en afgunst kunnen twee vormen van socialistische nivellering worden gedefinieerd, die voor het gemak aangeduid zullen worden met ‘positieve’ nivellering en ‘negatieve’ nivellering. Beide concepten veronderstellen een kloof tussen arm en rijk. Waar ‘positieve’ nivellering de nadruk legt op het bevorderen van de materiële omstandigheden van de ‘armen’ met als gevolg dat de kloof kleiner wordt, accentueert ‘negatieve’ nivellering het naar beneden halen van de ‘rijken’ met eveneens gelijkheid als gevolg.

Die laatste vorm van nivellering vinden we bijvoorbeeld terug in het belastingsmanifest van GroenLinks, uiteraard geïnspireerd door de nivelleringsprofeet Thomas Piketty. In dit manifest worden er door GroenLinks verschillende maatregelen opgeworpen om de ‘grote’ ongelijkheid in Nederland te beteugelen. Interessant is vooral hoe de gemaakte voorstellen gerechtvaardigd worden. Hierbij zal eerst gekeken worden naar de ‘eerlijke’ erfbelasting. ‘We introduceren een toptarief in de erfbelasting. Overdraagbaarheid van excessieve rijkdom is onwenselijk. We streven naar een maatschappij waarin ieder kind met dezelfde kansen kan beginnen. Daarom belasten we erfenissen groter dan 1 miljoen euro (bovenop de reeds bestaande vrijstellingen) met 50%’ (1)

Hierbij springen onmiddellijk gelijkenissen met de eerder geschetste ‘negatieve’ nivellering in het oog. Er wordt gesteld dat ‘het overdragen van rijkdom onwenselijk is’ ten behoeve van gelijke kansen voor ieder kind. Maar het gaat hierbij niet om het ‘achtergestelde’ kind van betere kansen te voorzien, maar om het ‘bevoorrechte’ kind van zijn betere kansen te beroven. Maar hoe valt dit ‘ideaal’ rationeel te verklaren? De creatie van een samenleving waarbij iedereen een bodemlaag aan kansen geniet is een vereiste voor sociale mobiliteit. Maar een samenleving waar koppen die boven het maaiveld uitsteken, afgehakt dienen te worden ten behoeve van gelijkheid? Hoe ruim mag dit ‘ideaal’ geïnterpreteerd worden? Als gelijke kansen (of gelijkheid van uitkomst überhaupt) de heilige finaliteit vormen, dan zou de verplichte lobotomie van diezelfde ‘kinderen’ met een hogere hersencapaciteit ook prima gerechtvaardigd kunnen worden. Bovengemiddeld intelligente kinderen hebben immers meer kansen betreft hun toekomst, en dat is in de woorden van GroenLinks ‘onwenselijk’. Dit sterkt het vermoeden dat deze vorm van nivellering eerder gedijt onder afgunst, dan onder de morele verhevenheid waar zij doorgaans geassocieerd mee wordt, laat staan rationele afwegingen. Maar nog belangrijker is dat onder het mom van ‘gelijkheid’ of ‘solidariteit’ er dus gemakkelijk inbreuk gedaan kan worden op het eigendomsrecht van het individu.

Kenmerken van afgunst kwamen enigszins tragisch tot uiting in het beleid van de SP. In 2005 trok Agnes Kant van leer tegen de zogenaamde ‘consultregeling’ in de zorg. ‘DEN HAAG – De SP in de Tweede Kamer stelt dinsdag Kamervragen over de dienst van medisch specialisten, die patiënten tegen betaling een consult aanbieden zonder tussenkomst van een huisarts. SP-Kamerlid Agnes Kant wil tijdens het wekelijkse vragenuurtje opheldering van minister van Volksgezondheid Hans Hoogervorst (VVD). Ze vindt dat de positie van huisartsen wordt ondermijnd. Volgens Kant leidt het initiatief tot een ‘onacceptabele tweedeling in de zorg’. “Niet de medische noodzaak, maar de dikte van de portemonnee gaat bepalen wie als eerste wordt geholpen”, vreest ze. De Haarlemse organisatie Personal Health Services biedt de consulten in de vrije tijd van de medici aan voor 250 euro per uur, meldde De Telegraaf zaterdag. Nu is nog een verwijzing van de huisarts nodig om een specialist te spreken te krijgen. Kant vindt de privé-consulten ‘onzinnig’.” Als deze specialisten tijd over hebben en meer willen werken, waarom doen ze dat dan niet in de reguliere zorg?’(2)
Met andere woorden, op het moment als er voor mensen de mogelijkheid zich voordoet om voordeel te behalen uit hun eigen verdiensten, moet hen dit door de SP worden ontnomen. Wanneer privéklinieken werken zonder wachtlijsten, zonder dat degene die wel op een wachtlijst staan hier hinder van ondervinden, wordt dit als immoreel bestempeld. De essentie van de SP komt neer op: ‘Liever iedereen even arm, dan een aantal mensen niet’. Afgunst is in dit geval niet alleen een onvolwassen kwaal dat zelfontplooiing in de weg staat, maar fungeert zelfs als belangrijk legitimatiemiddel.

Een ander fenomeen waar de afgunst in nivellering zich tussen de regels door laat lezen, is de aanduiding van de gezegende mensen die de zwaarste lasten mogen dragen. Neem alleen de kop van het nivelleringsmanifest van GroenLinks al: ‘De hyperrijken gaan eens eerlijk belasting betalen’. Ten allereerst behoort Nederland volgens de huidige Gini-coëfficiënt berekeningen tot een van de meest ‘gelijke’ samenlevingen ter wereld. Dus het is de vraag of deze ‘hyperrijken’ al niet eerder eerlijk belasting betaalden, maar let vooral op de specifieke term ‘hyperrijk’. Deze is uiteraard gelanceerd om mensen met een hoog inkomen zo veel mogelijk van de rest van de bevolking te vervreemden. Ook Jeremy Corbyn van Labour deed een gretige poging een kunstmatige kloof tot stand te brengen. Zijn bekende slogan: ‘For the many, not the few’, is niet veel meer dan een inspanning om het beeld van een ‘klassenstrijd’ te creëren. Het beeld van tegenstellingen waar verschillende klassen tegenover elkaar staan, met uiteraard tegenovergestelde belangen. De SP nam de drang om een klassenstrijd aan het Nederlandse electoraat voor te schotelen zo serieus dat zij zelfs pleitte voor afschaffing van de 1e klas in de NS-treinen.(3)

Als laatste voorbeeld zullen we PvdA onder de loep nemen. Lodewijk Asscher poogde, na zijn beruchte broedermoord op Diederik Samson, de PvdA een nieuw leven in te blazen met een 60% toptarief voor de hoge inkomens. Dit zou volgens hem de schatkist 300 miljoen opleveren. Het CPB rekende echter af met deze vorm van ‘voodoo economics’. Zo toonde het CPB aan dat door de gedragseffecten, minder ondernemingsdrang of fiscale emigratie, dit beleid de schatkist juist 120 miljoen euro aan belastingopbrengsten zou kosten.(4)Voormalig minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem gooide het over een andere boeg, nadat hij met dit CPB rapport uit 2014 werd geconfronteerd. Hij stelde dat het ook iets met ‘rechtvaardigheid’ te maken had. Met andere woorden: zelfs als nivellering neerkomt op een verslechtering wat betreft inkomsten van de schatkist en dus ook de mogelijkheden om voor sociaal zwakkeren te zorgen, is het alsnog wenselijk de hoge inkomens op papier meer te belasten. Dit versterkt enkel en alleen de overtuiging van de symbolische waarde van dit soort nivelleringsvoorstellen, waarbij er niet lang hoeft te worden nagedacht op welk sentiment deze symboliek rust.

Hiermee zal uiteraard niet betoogd worden dat iedere linkse politicus gevuld is met rancune jegens de ‘graaiers’ van de samenleving. Echter trachten zij wel electorale voordelen te behalen met het inspelen op de afgunstige onderbuik van hen die zij vertegenwoordigen. Het is immers een zeer makkelijk en bevredigende boodschap. Mensen worden geconfronteerd met een vermeende tegenstelling, die het erkennen van hun eigen verantwoordelijkheid wegneemt. Maar een prangende vraag blijft bestaan: Hebben de sociaal zwakkeren voor wie de huidige socialistische politici zo pretenderen op te komen, er echt iets aan om enkel de sterkste schouders zwakker te maken? Zeker als dat, zoals het voorbeeld met het toptarief van Asscher uitwijst, de zwakste schouders niet eens sterker maakt?

– Wim Hermans

Bron foto: Jos van Zetten (Flickr)

1 https://groenlinks.nl/sites/groenlinks.nl/files/downloads/newsarticle/Nieuwe%20Nivelleringspolitiek.pdf
2 https://www.nu.nl/algemeen/601624/sp-wil-opheldering-over-prive-consulten.html
3 https://www.nu.nl/politiek/3589242/sp-wil-af-van-eerste-en-tweede-klas-in-trein.html
4 https://www.telegraaf.nl/financieel/27914/asscher-uit-de-bocht







Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *